W samym sercu Nysy, u zbiegu ulic Brackiej i Celnej, tuż przy rynku, stoi barokowa fontanna z marmurem tak jasnym, że w słoneczne dni niemal świeci. To Fontanna Trytona – dzieło wykute w sławniowickim marmurze ponad 300 lat temu, które do dziś pozostaje jednym z najcenniejszych zabytków miasta. Niewielu wie, że nyska fontanna ma swojego słynnego krewniaka – rzymską Fontannę del Tritone autorstwa samego Berniniego.

Barokowe arcydzieło z nieznanym autorem

Fontanna powstała w latach 1700-1701, w czasach gdy Nysa przeżywała okres prosperity. Miasto, będące siedzibą biskupów wrocławskich, chciało pokazać swoje bogactwo i znaczenie. Zamówiło więc dzieło inspirowane jednym z najsłynniejszych rzymskich fontann – tą, którą Gian Lorenzo Bernini wykonał dla papieża Urbana VIII w 1637 roku.

Kto był autorem nyskiej wersji? Nie wiadomo. Artysta pozostał anonimowy, ale zostawił po sobie dzieło dojrzałego baroku, które zachwyca proporcjami i dbałością o detale. Fontanna nie jest dokładną kopią rzymskiego pierwowzoru – to raczej oryginalna interpretacja, dostosowana do lokalnych realiów i gustu.

Na fontannie widnieje napis SPQN 1701 – to nawiązanie do słynnego rzymskiego SPQR (Senatus Populusque Romanus – „senat i lud rzymski”). Nyska wersja oznacza „senat i lud nyski”, podkreślając ambicje miasta do dorównania antycznym metropoliom.

Co dokładnie zobaczysz przy fontannie

Fontanna składa się z dużej sadzawki zbudowanej na planie kwadratu z zaokrąglonymi narożnikami. Obramienie ma charakterystyczny wykrój sarkofagowy – to typowy dla baroku element. Pośrodku wznosi się masywny trzon ozdobiony czterema delfinami z otwartymi paszczami, każdy zwrócony w inną stronę świata. To symboliczne nawiązanie do uniwersalności i otwartości miasta.

Na ogonach delfinów wspiera się wielka muszla, a w niej klęczy Tryton – mitologiczne bóstwo morskie, przedstawione jako półczłowiek, półryba. Ma uniesione ręce i gra na muszli. W barokowej symbolice to znak pokoju i harmonii. Cała kompozycja jest dynamiczna, pełna ruchu – typowo barokowa.

Po stronie południowej, w górnej części trzonu, umieszczono herb Nysy wraz z wspomnianą już inskrypcją SPQN 1701. To jedyna data na fontannie, potwierdzająca rok jej powstania.

Do głównej sadzawki przyłączona jest mniejsza, o kształcie wydłużonego ośmioboku. Łączy się z nią poprzez dwa płaskorzeźbione delfiny oraz mosiężny gargulek, również w kształcie delfina. Te detale pokazują, jak przemyślana była cała konstrukcja.

Dlaczego warto się zatrzymać

Fontanna Trytona to nie tylko zabytek – to punkt orientacyjny w centrum miasta. Spacerując po Nysie, i tak przy niej przejdziesz, bo znajduje się w strategicznym miejscu, tuż przy rynku. Ale warto zatrzymać się na dłużej.

Po pierwsze, to rzadkość. Barokowych fontann w tak dobrym stanie nie ma w Polsce wiele. Po drugie, jasny marmur ze Sławniowic pięknie kontrastuje z otaczającą zabudową. W słoneczne dni fontanna dosłownie się mieni. Po trzecie, to kawałek historii – świadectwo czasów, gdy Nysa była ważnym ośrodkiem biskupim i chciała dorównać europejskim metropoliom.

Dla kogo to miejsce

Fontanna jest dostępna dla wszystkich – rodzin z dziećmi, miłośników historii sztuki, osób zwiedzających Nysę. Nie trzeba być ekspertem od baroku, żeby docenić urodę tego miejsca. Dzieci zwykle fascynują się delfinami i postacią Trytona, dorośli – kunsztem wykonania i symboliką.

Dla fotografów to doskonały punkt – fontanna świetnie wygląda o różnych porach dnia. Rano, gdy światło pada pod kątem, marmur nabiera ciepłego odcienia. Wieczorem, gdy zapada zmrok, można uchwycić klimatyczne ujęcia z oświetleniem miejskim w tle.

Fontanna ma tak zwany obieg zamknięty – woda krąży w systemie, a ubytki są uzupełniane z sieci miejskiej. To rozwiązanie pozwala na oszczędność wody i ciągłe działanie fontanny w sezonie.

Historia nie zawsze była łaskawa

Przez ponad 300 lat fontanna przetrwała wiele. Widziała wojny, zmiany granic, powodzie. W archiwach zachowały się zdjęcia z lat 1879-1930, pokazujące fontannę na tle zabudowy, która częściowo już nie istnieje. Niektóre kamienice z okolicznych ulic zostały rozebrane po wojnie, ale fontanna przetrwała.

W ostatnich latach fontanna przechodziła remonty – w 2021 roku przeprowadzono gruntowną renowację. Wcześniej, przez kilka lat, nie działała – najpierw z powodu pandemii, potem braków w przeglądach. Mieszkańcy czekali na jej ponowne uruchomienie, co pokazuje, jak ważna jest dla lokalnej społeczności. We wrześniu 2024 roku fontanna przetrwała powódź, która uszkodziła inne miejskie instalacje wodne.

Praktyczne informacje przed wizytą

Lokalizacja: Fontanna znajduje się przy zbiegu ulic Brackiej i Celnej, bezpośrednio przy Rynku w Nysie. To centrum miasta, więc nie sposób jej przeoczyć.

Dostępność: Fontanna jest dostępna całą dobę, przez cały rok. To obiekt zewnętrzny, bezpłatny. Można podejść, obejrzeć z każdej strony, zrobić zdjęcia.

Ile czasu poświęcić: Na sam ogląd fontanny wystarczy 10-15 minut. Ale jeśli chcesz spokojnie obejrzeć detale, poczytać o historii na tablicy informacyjnej i zrobić kilka zdjęć, zarezerwuj pół godziny. Fontanna jest częścią szerszego zwiedzania Nysy – warto połączyć ją z wizytą w pobliskiej bazylice św. Jakuba i św. Agnieszki czy spacером po rynku.

Jak dojechać: Nysa leży około 60 km na południe od Opola. Dojazd samochodem z Opola zajmuje około godziny (droga krajowa nr 46). Z Wrocławia to około 90 km (około 1,5 godziny jazdy). Parking można znaleźć w okolicy rynku – są miejsca płatne w strefie. Do fontanny można też dotrzeć komunikacją publiczną – dworzec autobusowy i kolejowy znajdują się w odległości spaceru od centrum.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy: Nysa to miasto z bogatą historią i architekturą sakralną – przez wieki była siedzibą biskupów wrocławskich. W promieniu kilku minut spacerem od fontanny znajdziesz bazylikę katedralną, kamienice przy rynku, pozostałości fortyfikacji miejskich. Warto wybrać się też do Muzeum Powiatowego, które dokumentuje historię miasta i regionu.

Najlepszy czas na wizytę: Fontanna działa sezonowo – zwykle od wiosny do jesieni. W sezonie letnim, gdy tryska woda, wygląda najbardziej efektownie. Zimą również można ją podziwiać, choć bez działającej wody traci nieco uroku. Najlepiej odwiedzić ją w ciągu dnia, gdy naturalne światło wydobywa fakturę marmuru.