W dolinie Białej Głuchołaskiej, kilkaset metrów od centrum miasta, kryje się miejsce, które łączy historię górnictwa z pięknem przyrody. Sztolnia Bialska, znana też jako Grota Bialska czy Góralska, to pozostałość po wydobyciu złota, które przez stulecia kształtowało rozwój Głuchołaz. Dziś to dostępna dla zwiedzających jaskinia, do której prowadzi malownicza ścieżka wzdłuż rzeki.

Nie jest to wielka atrakcja z biletami i przewodnikami w kamizelkach odblaskowych. To raczej kameralny zabytek górnictwa, który warto połączyć ze spacerem po okolicy.

Historia wydobycia złota w Głuchołazach

Wydobycie złota w okolicach Głuchołaz rozpoczęło się już w średniowieczu – pierwsze wzmianki pochodzą z XIII wieku. To właśnie poszukiwanie kruszców zapoczątkowało rozwój miasta i przyciągnęło osadników. Sztolnia Bialska powstała wzdłuż złotonośnej żyły kwarcowo-skaleniowej, a górnicy drążyli ją ręcznie, kilofami w twardych łupkach kwarcytowo-łuszczykowych.

W 1877 roku, gdy górnictwo już dawno straciło na znaczeniu, Towarzystwo Promenadowe postanowiło przekuć drugi otwór w sztolni i udostępnić ją turystom. Od tamtej pory miejsce to przyciąga zwiedzających, choć jego popularność miała swoje wzloty i upadki.

Sztolnia Bialska to jeden z elementów szlaku turystycznego „Złotych Górników”, który miesięcznik National Geographic nominował do tytułu 7 cudów Polski jako jedno z najatrakcyjniejszych miejsc turystycznych w kraju.

Co zobaczysz w dawnej sztolni

Wnętrze sztolni to korytarz wydrążony w skale, miejscami zalany wodą do głębokości nawet metra. Woda pojawia się na odcinku od 10 do 55,5 metra od wejścia, więc jeśli planujesz wejść głębiej, przydadzą się odpowiednie buty. Całość ma charakter surowy, autentyczny – nie ma tu sztucznego oświetlenia ani wyłożonych chodników.

Na ścianach zachowały się oryginalne odbicia i wyręby po kilofach górniczych, które pracowały tu setki lat temu. To jeden z tych detali, które sprawiają, że miejsce nabiera innego wymiaru – stając w środku, łatwo wyobrazić sobie ciężką pracę ludzi, którzy drążyli te korytarze w poszukiwaniu złota. Sztolnia ma kilka mniejszych odgałęzień – dwa krótkie, do dwóch metrów długości, oraz jeden boczny korytarz długości 4,3 metra.

Wewnątrz panuje specyficzny mikroklimat przypominający naturalną jaskinię, chociaż sama sztolnia jest dziełem ludzkich rąk. Wilgotne, chłodne powietrze, charakterystyczny zapach skały – to doświadczenie zupełnie inne niż w typowych turystycznych atrakcjach.

Szlak „Złotych Górników” – spacer wzdłuż Białej Głuchołaskiej

Dojście do sztolni to już samo w sobie przyjemność. Prowadzi piękna ścieżka wzdłuż rzeki Białej Głuchołaskiej, otoczona zielenią i kojącym szumem wody. Trasa biegnie przez okolice Rezerwatu Las Bukowy, więc miłośnicy przyrody mają tu podwójną gratyfikację – i historia górnictwa, i piękne lasy bukowe.

Po drodze można trafić na charakterystyczny buk, którego trzy konary wyrastają z jednego pnia – drzewo to wskazuje miejsce wydrążenia pierwszej sztolni górniczej w tym rejonie. Ze względu na to, że ta pierwsza sztolnia znajduje się tuż nad lustrem wody, a zbocze jest niemal pionowe, najlepiej oglądać ją z pobliskiego mostu po drugiej stronie rzeki.

Szlak prowadzi dalej w dół rzeki do czwartego głuchołaskiego zagłębia złota, gdzie utworzono rezerwat geologiczno-przyrodniczy „Nad Białką”. Tam również widoczne są ślady robót górniczych – pozostałości szybów, działek i hałd górniczych.

Odbudowa po powodzi

Grota Bialska przeszła w ostatnich latach trudny okres. Powódź zniszczyła zarówno samą sztolnię, jak i infrastrukturę wokół niej. Miejsce zostało jednak odbudowane i ponownie udostępnione zwiedzającym. Widać ogrom pracy włożonej w przywrócenie tego zakątka do życia – ścieżki zostały uporządkowane, a sama sztolnia oczyszczona.

Dziś znów można spokojnie spacerować wzdłuż rzeki i zajrzeć do wnętrza dawnego wyrobiska.

Dla kogo to miejsce

Sztolnia Bialska to dobry cel na rodzinny spacer, zwłaszcza jeśli dzieci interesują się historią albo lubią odkrywać nietypowe miejsca. Nie jest to jednak atrakcja dla małych dzieci – teren wokół sztolni jest nierówny, a samo wnętrze może być śliskie i ciemne. Warto mieć ze sobą latarkę, jeśli planujesz wejść głębiej.

Miłośnicy historii górnictwa znajdą tu autentyczny zabytek, bez turystycznego upiększania. Dla osób szukających spokojnego spaceru w pięknej okolicy to idealne miejsce – cisza, szum rzeki, zieleń lasu. Można tu spędzić godzinę albo połączyć wizytę z dłuższym trekkingiem po szlaku „Złotych Górników”.

W skałach nietypowych dla całego masywu Gór Opawskich, który w większości zbudowany jest z piaskowców i łupków dolno karbońskich, występuje specyficzny mikroklimat przypominający ten w naturalnych jaskiniach.

Praktyczne informacje – jak dojechać i co wziąć ze sobą

Sztolnia znajduje się przy ulicy generała Andersa w Głuchołazach, w dolinie rzeki Białej Głuchołaskiej. Z centrum miasta to spacer około 15-20 minut. Można dojechać samochodem – w okolicy jest miejsce na parkowanie, choć nie jest to wydzielony parking.

Wejście do sztolni jest bezpłatne i dostępne cały rok. Nie ma wyznaczonych godzin otwarcia – to po prostu obiekt w terenie, do którego można podejść o dowolnej porze. Warto jednak wybrać się w dzień, żeby dobrze widzieć ścieżkę i wnętrze sztolni.

Co wziąć ze sobą:

• Latarkę – w środku jest ciemno, zwłaszcza jeśli chcesz wejść głębiej
• Odpowiednie obuwie – teren nierówny, w środku może być mokro i ślisko
• Ubranie, które można pobrudzić – w sztolni jest wilgotno i błotniście
• Wodę i przekąski, jeśli planujesz dłuższy spacer szlakiem

Na zwiedzenie samej sztolni wystarczy 20-30 minut, ale warto zaplanować więcej czasu na spacer wzdłuż rzeki i okolicznych szlaków. Połączenie z wizytą w rezerwacie „Nad Białką” albo dłuższym trekkingiem po szlaku „Złotych Górników” to dobry plan na kilka godzin.

Dojazd: Głuchołazy są dobrze skomunikowane – można dojechać samochodem (parking w mieście), autobusem z Nysy lub Prudnika, albo pociągiem (stacja PKP w centrum). Z centrum do sztolni prowadzi oznakowany szlak pieszy.

Warto połączyć wizytę w sztolni z innymi atrakcjami Głuchołaz – miasteczko ma urokliwe centrum, zabytkowe kościoły i kilka ciekawych punktów widokowych w Górach Opawskich.