Około sześciu kilometrów na południe od czeskiego miasta Zlaté Hory, tuż za polską granicą, kryje się podziemny labirynt z ponad pięciusetletnią historią. Sztolnia Pocztowa to dawna kopalnia, gdzie od XVI wieku wydobywano rudę miedzi, piryt i w mniejszych ilościach złoto. Po latach zapomnienia i prac zabezpieczających, od 2018 roku można zejść w głąb masywu Poprzecznego Wierchu i zobaczyć na własne oczy, jak wyglądała praca górników kilkaset lat temu.

To miejsce dla tych, którzy lubią autentyczne klimaty – bez multimedialnych pokazów i sztucznego oświetlenia na każdym kroku. Po prostu kamienne korytarze, chłód bijący od ścian i ślady ciężkiej pracy pokoleń górników.

Historia wydobycia w Górach Złotych

Pierwsza wzmianka o Sztolni Pocztowej pochodzi z 1513 roku, choć prawdopodobnie powstała jeszcze wcześniej. Największy rozkwit prac górniczych przypadł na drugą połowę XVII wieku. W tym okresie z podziemi wyciągano głównie rudę miedzi oraz piryt, który wykorzystywano do produkcji kwasu siarkowego.

Złoto, choć obecne w nazwie całego regionu (Zlaté Hory to dosłownie Góry Złote), wydobywano tu w znacznie mniejszych ilościach. Był to raczej dodatek do głównych surowców. Kopalnia działała przez wieki – ostatnie prace prowadzono jeszcze po II wojnie światowej, a współczesne wydobycie w całym regionie zakończyło się dopiero w 1993 roku.

Sama nazwa „Pocztowa” nie ma nic wspólnego z listami czy przesyłkami. Według lokalnej legendy w XIX wieku w pobliżu wejścia do sztolni rozbił się powóz pocztowy – stąd nietypowa nazwa tego miejsca.

Po zamknięciu kopalni pozostał system około 200 kilometrów podziemnych korytarzy i szybów. Większość z nich nie jest dostępna dla zwiedzających. Jedynie Sztolnia Pocztowa została zabezpieczona i udostępniona turystycznie, podczas gdy jedna z innych sztolni służy dziś do speleoterapii dla dzieci.

Co zobaczysz pod ziemią

Trasa zwiedzania prowadzi przez kilkaset metrów podziemnych korytarzy wydrążonych ręcznie w skale. Nie ma tu wind ani wygodnych schodów – schodzi się tak, jak schodzili dawni górnicy. Temperatura utrzymuje się przez cały rok na poziomie około 8 stopni Celsjusza, więc nawet w upalne letnie dni warto zabrać kurtkę.

W środku czeka kilka ciekawych elementów. Największą atrakcją jest zrekonstruowane czterometrowe koło wodne – takie urządzenia napędzały pompy odprowadzające wodę z kopalni. Można też zobaczyć oryginalne drewniane rury z 1609 roku, które przetrwały w podziemnym klimacie kilkaset lat. Rzeźby przedstawiające dawnych górników przy pracy dodają całości klimatu.

Ciekawostką jest podziemne jeziorko, które powstało naturalnie przez dziesięciolecia kapania wody. Ale prawdziwą perełką dla osób zainteresowanych geologią jest niebieska dekoracja alofanowa – rzadki minerał o charakterystycznym błękitnym zabarwieniu, który tworzy się w specyficznych warunkach.

Ręcznie wykute korytarze i kominy pokazują skalę pracy, jaką musieli wykonać górnicy bez użycia nowoczesnego sprzętu. Każdy metr tego labiryntu to efekt żmudnej pracy kiluset lub kilkuset tysięcy uderzeń młotem.

Zwiedzanie z przewodnikiem

Do Sztolni Pocztowej można wejść wyłącznie z przewodnikiem w zorganizowanych grupach do 20 osób. Wycieczka trwa nieco ponad godzinę. Przewodnicy oprowadzają w języku czeskim, co dla części polskich turystów może być pewnym utrudnieniem, choć podstawowe informacje da się zrozumieć.

Wejścia odbywają się trzy razy dziennie: o godzinie 9:00, 11:30 i 14:00. Sztolnia jest otwarta od wtorku do niedzieli, sezon trwa do końca listopada. W miesiącach zimowych atrakcja jest zamknięta. Warto pojawić się przy kasie biletowej co najmniej 15 minut przed planowaną godziną wejścia – miejsca są ograniczone liczbą osób w grupie.

W 2018 roku Sztolnia Pocztowa została ogłoszona „Atrakcją Roku” regionu ołomunieckiego, co potwierdza jej wartość turystyczną i historyczną.

Dla kogo to miejsce

Sztolnia sprawdzi się przede wszystkim dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym, które interesują się historią i geologią. Młodsze pociechy mogą się nudzić podczas godzinnego zwiedzania bez multimediów i interaktywnych atrakcji. Z drugiej strony, realne narzędzia, podziemne jeziorko i opowieści o pracy górników potrafią rozbudzić wyobraźnię.

To również dobre miejsce dla miłośników historii przemysłowej i osób, które odwiedzają podobne obiekty – jak Kopalnię Złota w Złotym Stoku po polskiej stronie czy inne górnicze atrakcje w regionie. Jeśli ktoś planuje wyjazd w Góry Opawskie lub Jesioniki, Sztolnia Pocztowa może być interesującym punktem programu.

Trzeba jednak pamiętać o kilku ograniczeniach. Temperatura 8 stopni oznacza, że osoby wrażliwe na chłód mogą czuć się niekomfortowo. Wilgotne, kamienne korytarze nie są miejscem dla osób z problemami z poruszaniem się – są tu nierówności, schody, miejscami może być ślisko. Dla osób z klaustrofobią podziemna trasa też raczej nie będzie przyjemnością.

Jak dojechać do Sztolni Pocztowej

Wejście do sztolni znajduje się około 6 kilometrów na południe od centrum Zlaté Hory. Z polskiej strony granicy to kilkanaście kilometrów od Prudnika, kilka kilometrów od Głuchołaz. Bezpośrednio pod sztolnię nie prowadzi żaden szlak turystyczny ani nie podjeżdża autobus.

Jeśli ktoś porusza się komunikacją publiczną, najlepiej skorzystać z autobusu kursującego między Zlaté Hory a Heřmanovice i wysiąść na przystanku Mariahilf. Stamtąd pozostaje krótki spacer do wejścia. Samochodem można podjechać bliżej – w okolicy znajduje się parking.

Warto połączyć wizytę w Sztolni Pocztowej z innymi atrakcjami regionu. Nieopodal działa ośrodek speleoterapii, a w samym Zlaté Hory znajduje się Skansen Górnictwa Złota z replikami średniowiecznych młynów górniczych i możliwością samodzielnego płukania złota. Dla aktywnych turystów region oferuje szlaki piesze w Górach Opawskich.

Informacje praktyczne – ceny i godziny otwarcia

Godziny zwiedzania: wejścia o 9:00, 11:30 i 14:00, od wtorku do niedzieli, sezon trwa do końca listopada. Czas zwiedzania: około 70 minut.

Ceny biletów: dorośli – 180 koron czeskich (około 30 złotych), dzieci do 15 lat – 80 koron (około 13 złotych). Ceny mogą ulec zmianie, warto sprawdzić aktualne informacje przed wyjazdem.

Co zabrać ze sobą: ciepłą bluzę lub kurtkę (temperatura 8°C), wygodne obuwie na nierównym terenie, najlepiej z antypoślizgową podeszwą. Jeśli ktoś chce robić zdjęcia, warto mieć latarkę lub aparat z dobrą matrycą – oświetlenie w sztolni jest ograniczone.

Ile czasu zarezerwować: samo zwiedzanie to nieco ponad godzina, ale warto doliczyć czas na dojazd i ewentualnie wizytę w innych atrakcjach w okolicy. Na całą wyprawę z dojazdem z polskiej strony granicy należy zaplanować co najmniej pół dnia.

Sztolnia Pocztowa to kawałek autentycznej historii górniczej, bez zbędnych upiększeń i nowoczesnych dodatków. Dla jednych będzie to zaletą – możliwość zobaczenia prawdziwych śladów pracy sprzed wieków. Dla innych może okazać się zbyt surowa i mało spektakularna. Jeśli jednak ktoś wybiera się w te strony i ma ochotę na godzinę pod ziemią w towarzystwie historii, to miejsce warte odwiedzenia.